آیا از آیات پنج نوبت نماز فهمیده مى شود؟

 بعضى از آیات شریف كه به وقت نمازهاى پنج گانه اشاره كرده است، عبارتند از:اسراء، 78 و هود، 114.
 تردیدى نیست كه جزئیات این موضوع (همانند بسیارى از موضوعات دیگر) در این آیات بیان نشده، بلكه خداوند متعال بر اساس حكمت ها و مصالحى ـ كه در احكام الهى است ـ تنها به ذكر كلیات آن بسنده كرده و بیان جزئیات و شرح آن را به پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) و امامان معصوم(علیهم السلام) سپرده است; لذا این آیات در كنار روایاتى كه به دست ما رسیده است، زمان نمازهاى پنج گانه را به طور دقیق مشخص مى كند.

بر این اساس، زمانى كه از طرف مشرق، سفیده در آسمان پهن شود (فجر دوم)، وقت نماز صبح آغاز مى شود و تا وقتى كه آفتاب طلوع كند، به پایان مى رسد. وقت نماز ظهر و عصر از هنگامى كه سایه شاخص بر روى زمین به آخرین درجه كمىِ خود برسد (اول ظهر) شروع مى شود و تا موقعى كه به اندازه خواندن نماز عصر، به غروب آفتاب زمان داشته باشد، ادامه دارد. هنگام نماز مغرب و عشا از اول مغرب تا وقتى كه به قدر خواندن نماز عشا به نصف شب مانده باشد، ادامه دارد.

 پیام آیه 78 سوره اسراء كه مى فرماید: (أَقِمِ الصَّلَوةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ الَّیْلِ وَ قُرْءَانَ الْفَجْرِ...) چیست؟

 خداوند مهربان در سوره اسراء، آیه 78، مى فرماید: نماز را از هنگام مایل شدن خورشید تا نهایت تاریكى شب ]نیمه شب[ بر پا دار و هم چنین قرآن فجر]نماز صبح را، زیرا قرآن فجر]نماز صبح[ مورد مشاهده]فرشتگان شب و روز است.

 یكى از پیام هاى مهم آیه یادشده، بیان وقت نمازهاى روزانه و اقامه آنها در وقت هاى خاصى است; مثلا

از این آیه در مى یابیم كه وقت نماز ظهر، هنگام مایل شدن خورشید از نقطه وسط روز است. 
حضرت امام محمدباقر(علیه السلام)  در تفسیر آیه مذكور مى فرماید: «دلوك الشمس» به معناى مایل شدن آن از نقطه وسط روز است و «غسق اللیل»، به معناى نیمه شب است و در واقع اشاره به وقت چهار نماز ظهر، عصر، مغرب و عشا است و «قرآن الفجر» اشاره به وقت نماز صبح است.

 بنابراین، پیام مهم آیه مذكور این است كه مى خواهد به ما خواندن و به جا آوردن نمازهاى پنج گانه و روزانه و وقت آنها را یادآور شود و باید هر مسلمان در این وقت ها نمازهاى روزانه اش را ـ كه واجب است ـ به جا بیاورد.

 پیام و شأن نزول آیه مباركه 114، سوره هود چیست؟ و نیز توضیح دهید كه منظور از (طَرَفَىِ النَّهَارِ وَ زُلَفًا مِّنَ الَّیْلِ) چه چیزى است؟

 خداى مهربان در این آیه مى فرماید: و در دو طرف روز ]اول و آخر آن [و نخستین ساعات شب نماز را برپادار، زیرا خوبى ها، بدى ها را از میان مى برد. این براى پندگیرندگان، پندى است.

برخى از مفسران درباره شأن نزول این آیه شریف گفته اند: شخصى از كارهاى زشت خود ناراحت بود، به همین رو پس از نماز در مسجد از پیامبراكرم(صلى الله علیه وآله) خواست تا او را تنبیه كند، آیه مذكور نازل شد، حضرت به او فرمود: چون بعد از آن كار خلاف، در نماز جماعت شركت كردى، خداوند تو را بخشید، زیرا خوبى ها، بدى ها را از بین مى برند.

بنابر روایات و سخنان امامان معصوم(علیه السلام) مراد از «طرفى النهار» (دو طرف روز) صبح و مغرب و مراد از «زلفا من اللیل» (اوایل شب)، نماز عشا است; پس آیه مذكور اشاره به وقت سه نماز (صبح، مغرب، عشا) دارد. شایان توجه است كه براى همین پیام هاى موجود در آیه حضرت على(علیه السلام)مى فرماید: از دوست و حبیب خودم رسول خدا(صلى الله علیه وآله) شنیدم كه فرمود: امیدبخش ترین آیه قرآن، آیه مذكور است.


براى آگاهى بیشتر ر.ك: ناصر مكارم شیرازى و دیگران، تفسیر نمونه، ج12، ص221، توضیح المسائل، باب اوقات نماز، مسئله 736، 741، 729، 731 و 737/; عروة الوثقى، باب اوقات نماز، مسئله 2 و 10.
 . ر.ك: تفسیرنمونه، ج12، ص221.
 . ر.ك: العروسى الحویزى، تفسیر نورالثقلین، ج3، ص205.
 . ر.ك: طبرسى، مجمع البیان، ج5، ص345، مؤسسة الاعلمى، بیروت.
 . ر.ك: همان، ج5ـ6، ص305ـ309، انتشارات ناصر خسرو.